Gãy xương bàn chân thứ năm là gì?

Gãy xương bàn chân tương đối phổ biến, đặc biệt là với xương bàn thứ năm – xương ngoài cùng nối ngón út với phần còn lại của bàn chân. Vị trí này khiến nó dễ bị tổn thương hơn các xương khác khi chịu va chạm; chiều dài và độ mỏng khiến nó dễ nứt gãy ngay cả do vận động thường ngày.

Các kiểu gãy phổ biến nhất là gì?

Có ba loại gãy xương bàn chân thứ năm phổ biến nhất: gãy giữa thân xương, gãy Jones và gãy rách (avulsion).

Gãy giữa thân xương xảy ra ở đoạn hẹp nhất của xương bàn thứ năm, gần giữa xương. Hầu hết là do vi chấn thương lặp đi lặp lại—khởi đầu là bề mặt xương yếu đi, về sau là những vết nứt nhỏ ở một phần hoặc toàn bộ xương. Do thường xuất phát từ các tổn thương nhẹ khi vận động, loại gãy này dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn cho đến khi nặng lên.

Gãy Jones xuất hiện lùi sâu hơn về phía khớp cổ chân của xương bàn thứ năm. Có thể gặp do chấn thương lặp lại hoặc do va đập mạnh. Vùng này máu nuôi kém nên rất chậm lành.

Gãy rách thường ở nền xương bàn thứ năm, sát chỗ tiếp giáp gót chân. Thường gặp cùng chấn thương cổ chân, khiến việc nhận biết khó hơn. Khi cổ chân bị lật, một mảnh nhỏ của xương ở nền xương bàn thứ năm có thể bị gân cơ kéo đứt và bong ra.

Triệu chứng gãy xương bàn chân thứ năm là gì?

Hầu hết các trường hợp đều có triệu chứng giống nhau: đau, sưng và khó đi lại. Đôi khi da đổi màu, nhưng bầm tím không phải lúc nào cũng có, không giống như gãy xương lớn.

Bác sĩ chuyên khoa chân—cổ chân là người xác định chẩn đoán chính xác nhất. Vì dễ lẫn với các tổn thương khác, thông thường bác sĩ sẽ hỏi kỹ hoàn cảnh xuất hiện triệu chứng rồi mới khám trực tiếp. Nếu nghi có gãy, chụp X-quang sẽ xác nhận hoặc loại bỏ khả năng này.

Gãy xương bàn chân thứ năm sẽ được điều trị ra sao?

Ngay khi xuất hiện triệu chứng gãy xương, nên áp dụng nguyên tắc RICE truyền thống:

Rest—nghỉ ngơi bàn chân, tránh vận động không cần thiết
Ice—chườm lạnh vùng bị đau 20 phút, nghỉ 40 phút rồi lặp lại
Compress—băng ép vết thương bằng băng thun hoặc băng y tế
Elevate—kê cao chân hơn vị trí tim để giảm sưng

Nếu xác định có gãy xương, bác sĩ sẽ cân nhắc tiếp tục RICE kết hợp với các phương án điều trị khác phù hợp.

Điều trị không phẫu thuật bao gồm cố định chân bằng bột hoặc giày chuyên dụng, kết hợp kích thích vùng tổn thương bằng thiết bị hỗ trợ. Phương pháp kích thích này đặc biệt hữu ích với gãy Jones do khó tự lành.

Nhiều lựa chọn phẫu thuật dành cho ca phức tạp: gãy nhiều đoạn hoặc xương dịch chuyển. Nếu các phương án bảo tồn thất bại, can thiệp ngoại khoa là giải pháp cuối cùng.